Co to jest bacik?

Nikt nie odpowiedział na pytanie, co to jest bacik. Nie należy się dziwić. Ludzie w wieku Czesława Miłosza w Polsce i na Wileńszczyźnie raczej nie korzystają z internetu, a poza tym nie wszyscy mają taką pamięć, tudzież zainteresowania. Niemniej odpowiedzieć sobie trzeba.
Otóż okazuje się, że Czesław Miłosz posiada pamięć unikalną, jedyną, potężną, czym buduje wspaniały gmach (On używa częściej słowa "gospodarstwo") literatury polskiej, ale i nieśmiertelne zasługi dla dialektologii polskiej kładzie.
Oto bowiem uratował on słowo bacik z jego unikalnym znaczeniem! On jeden. A słowo bacik warte jest opisania. Dzięki Miłoszowi dokonujemy niniejszym malutkiego odkrycia leksykograficznego. Na całym polskim obszarze językowym bacik znaczy 'mały bat'. I tu nie ma nic dziwnego.
Ale: Słownik gwar polskich podaje też inne znaczenie słowa bacik, a mianowicie 'mała łódka, łódź morska', a zatem bardzo blisko tego, co przekazuje nam Miłosz ze swoich wspomnień rodzinnych.
Ale Słownik gwar polskich podaje to znaczenie z Kaszub! Tak, tak. Tylko nie bardzo umiem to zacytować, bo brakuje mi czcionek, ale spróbuję:
Uon vëdobéł malînki bôcëk z tasze a dôł knôpuovi - Odargowo, pow. wejherowski (Friedrich Lorentz, Friedhelm Hinze, Pomoranisches Wörterbuch, t. I, s. 43). Po polsku znaczy to chyba: "On wydobył maleńką łódkę z torby i dał chłopcu". Niech mnie Kaszubi poprawią, jeśli coś namąciłem. Słowo to występowało też w wymarłej już gwarze słowińskiej.
Ponieważ przechowało się ono na oddalonych od siebie terenach, można wysnuć przypuszczenie, że jest ono bardzo archaiczne.
Pytanie Miłosza staje się jeszcze aktualniejsze, bo okazało się, że NAPRAWDĘ BARDZO WARTO wiedzieć, czy słowo bacik jeszcze gdzieś występuje i co na tym obszarze znaczy. Najgłówniejsze źródło informacji o polskim słownictwie gwarowym, z którego i wiadomości o baciku zaczerpnąłem (podaję dane bibliograficzne wykorzystanego zeszytu):
Słownik gwar polskich opracowany przez Zakład Dialektologii Polskiej Instytutu Języka Polskiego PAN w Krakowie pod kierunkiem Mieczysława Karasia, tom I, zeszyt 2 (ALGIERA-BAŁACHOSTY), Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1981
O Słowniku gwar polskich i innych słownikach gwarowych jeszcze kiedyś napiszę.

Strona z pytaniem Cz. Miłosza
Powrót do strony głównej

jczesak@filon.filg.uj.edu.pl
aczesak@kki.net.pl